Hatır Taşımasının Trafik Kazalarında Tazminata Etkisi Nedir?

Hatır taşıması; bir kişinin herhangi bir ücret veya ekonomik karşılık alınmaksızın, taşıyanın bir menfaati bulunmadan, tamamen hatır, nezaket veya yardım amacıyla araçta taşınmasıdır. Örneğin; bir arkadaşın eve bırakılması, bir akrabanın ücretsiz olarak bir yere götürülmesi veya aynı yöne giden bir kişinin herhangi bir karşılık beklenmeden araca alınması, somut olayın özelliklerine göre hatır taşıması olarak değerlendirilebilir.

Ancak bir taşımanın ücretsiz olması tek başına hatır taşıması sayılması için yeterli değildir. Taşımanın kimin yararına yapıldığı ve araç işleteni veya sürücünün bu taşımadan doğrudan ya da dolaylı bir menfaat elde edip etmediği de değerlendirilmelidir.

Hatır Taşımasında Sorumluluk Ortadan Kalkar mı?

Hatır taşımasının bulunması, trafik kazası nedeniyle doğan tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Başka bir ifadeyle, “yolcu ücretsiz taşınıyordu” denilerek zarar gören kişinin tazminat hakkı tamamen yok sayılamaz. Ancak hatır için taşınmış olmak, ödenecek tazminatın miktarının belirlenmesinde indirim sebebi olarak değerlendirilebilir.

TBK m. 51 Uyarınca Tazminatın Belirlenmesi

Türk Borçlar Kanunu'nun 51/1. maddesine göre:

“Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun

gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.”

Dolayısıyla hatır taşımasının mevcut olduğu durumlarda hâkim, somut olayın bütün özelliklerini dikkate alarak tazminatın kapsamını belirler. Hatır taşıması nedeniyle yapılacak indirim otomatik ve her olayda uygulanacak sabit oranlı bir indirim değildir. Taşımanın niteliği, taraflar arasındaki ilişki, taşımanın kimin menfaatine olduğu ve olayın diğer özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

TBK'nın 52. maddesi de zarar görenin zararı doğuran fiile razı olması, zararın doğmasına veya artmasına etkide bulunması gibi hâllerde hâkime tazminatı indirme veya koşulları varsa tamamen kaldırma imkânı tanımaktadır. Örneğin yolcunun emniyet kemeri takmaması, alkollü olduğunu bildiği sürücünün aracına binmesi veya kazanın ve zararın meydana gelmesine ya da artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunması müterafik kusur kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Dolayısıyla aynı trafik kazasında hem hatır taşıması hem de zarar görenin müterafik kusuru tartışma konusu olabilir. Ancak her bir indirim sebebinin koşullarının somut olay bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.